ابوالقاسم شاكر
59
تاريخ تشيع در ايران (فارسى)
1 - 4 . مراحل رشد و گسترش تشيع در ايران ممكن است اين سؤال مهم مطرح شود : اگر اسلام در دوران خلافت خليفهء دوم وارد ايران گرديد ، چرا اكثريت قريب به اتفاق ايرانيان به تشيع گرويدند ؟ عوامل تشيع ايرانيان چيست و مراحل سير و گسترش آن كدام است ؟ تاريخ تشيع در ايران نشان مىدهد كه ايرانيان از قرن اول به تدريج مرحله به مرحله به تشيع گرويدند و در هر مرحلهاى اين گرايش عميق و گستردهتر گرديد . از سوى ديگر مىبينيم تشيع ايرانيان غالباً اثنىعشرى بوده است . گرچه در برخى از بُرههها در مناطقى از ايران شيعه زيديه يا اسماعيليه ، بودهاند ؛ ولى آنها هم به مرور تشيع دوازده امامى را برگزيدهاند . برخى از كوتهبينان يا غرضورزان ، عوامل بىاساس و بىپايهاى براى گرايش ايرانيان به تشيع ذكر كردهاند . اما حقيقت اين است كه منشأ تشيع در ايران ، همان روح اسلامخواهى آنها بوده است كه از تبعيضات ناروا و ستم به ستوه آمده بودند و چون عدالت و روح اسلام را در على ( ع ) و پيشگامان تشيع مثل سلمان يافتند به سراغ آن رفتند . تشيع بيش از آن كه در ميان ايرانيان مطرح شود ، در ميان بنىهاشم و برخى از عربها مطرح شد و مراحلى را طى كرد . تشيع ايرانيان نيز سير تدريجى داشت كه به مراحل آن اشاره مىشود : الف . مرحله اسلامگرايى ايرانيان در نيمهء نخست قرن اول و نقش سلمان فارسى در اين راستا . ب . مرحله امامت پربار امام على ( ع ) در كوفه و همراهى موالى ايرانى با آن حضرت . ج . نهضت امام حسين ( ع ) و پيامدهاى آن . د . جنبش عظيم فرهنگى و علمى امام صادق ( ع ) و نقش آن در تشيع ايرانيان . ه . مهاجرت اشعرىها و اعراب به قم و ايجاد نخستين پايگاه تشيع و گسترش آن در ايران . و . مهاجرت امام رضا به خراسان و نقش علويان و شاگردان ائمه اطهار در گسترش تشيع در ايران . ز . نقش عالمان بزرگ شيعه در توسعه تشيع در ايران و ديگر نقاط جهان . ح . نقش فرمانروايان مثل آل بويه ، سلطان محمد خدابنده و صفويه در گسترش تشيع در ايران .